Interview – Van snapshot tot statement

Een interview dat ik in 2012 gehouden heb met fotografen Ton Koene en Fokko Muller, voor mijn eindopdracht van de opleiding HBO Journalistiek.

Ieder jaar is het weer onderwerp van gesprek: de winnende foto van de World Press Photo Awards(WPPA). Al meer dan een halve eeuw weten de winnende fotografen de wereld te beroeren met hun foto’s, die vaak een schrijnend beeld geven van gebeurtenissen in de wereld. Niet zo vreemd, als je bedenkt dat er alleen journalistieke foto’s ingezonden mogen worden door professionele fotojournalisten. Maar wat is dat nou eigenlijk, journalistieke fotografie? Of, zoals het met een mooi woord heet, documentaire fotografie? En wat beweegt fotografen om deze vorm van fotografie te beoefenen?

Documentaire fotografie
Op de site van Fotodok, een initiatief uit Utrecht voor documentaire fotografie met internationale ambities, staat een duidelijke definitie: ‘Documentairefotografie is het vertellen van een op feiten berustend verhaal aan de hand van foto’s, waarbij de maker zijn eigen stempel drukt op dit verhaal. Documentaire fotografie leent zich bij uitstek om mensen een spiegel voor te houden, om (achtergrond)verhalen te vertellen, wereldproblemen aan de orde te stellen en controversiële onderwerpen onder de aandacht te brengen.’ Het gaat vooral om de inhoud van de foto, techniek is daarbij minder belangrijk. Aanverwante termen en soorten fotografie zijn reportagefotografie, fotojournalistiek of straatfotografie, soms zelfs oorlogsfotografie. Eén ding hebben alle varianten gemeen: het is meer dan een registratie, de foto’s vertellen een verhaal. Dus als je toevallig een leuk tafereeltje op straat hebt vastgelegd, dan is dat dus niet vanzelfsprekend documentaire fotografie. Fotoreportages in conflictgebieden of fotoverslagen van het leven in een tehuis of in het Arctische gebied zijn dat wel.

De ultieme vorm
Dat brengt ons weer terug bij de World Press Photo Awards: wat je daar ziet, is de ultieme vorm van documentaire fotografie. Waarom? Omdat de (winnende) foto’s stuk voor stuk een verhaal vertellen of op de een of andere manier een situatie weergeven met een diepere betekenis. Het motto van World Press Photo is dan ook: ‘We exist to inspire understanding of the world through quality photojournalism’. Ofwel: het stimuleren van begrip voor situaties in de wereld door middel van hoogwaardige fotojournalistiek. De overall winnaar van de World Press Photo Awards 2012, Samuel Aranda, is daar goed in geslaagd, met zijn foto van een moeder die haar gewonde zoon in haar armen houdt tijdens de protesten tegen de inmiddels verdreven president Saleh van Jemen. In een interview in Focus van juli 2012 vertelt hij dat hij het belangrijk vindt om betrokken te zijn en situaties te documenteren. Hij probeert daarbij zeker ook de positieve kanten te laten zien.

Ton Koene
Wie dat ook doet, is Ton Koene, een Nederlandse fotojournalist. Hij is documentair fotograaf bij uitstek en won dit jaar bij de World Press Photo Awards de tweede prijs in de categorie ‘Portraits, stories’, met een serie indringende portretten van Afghaanse politiemannen in Kunduz, Afghanistan. Samen met journaliste Natalie Righton werkte hij aan een kritisch stuk voor De Volkskrant over de politieopleiding in Kunduz. Het idee voor deze portretreeks kwam eigenlijk vrij spontaan in hen op en bleek een gouden greep. Het artikel met deze ‘eenvoudige’ foto’s deed het zo goed in de krant, dat Ton besloot de foto’s in te sturen voor de World Press Photo Awards. En ook daar maakten de Afghaanse politiemannen indruk, gezien zijn tweede prijs. Ton heeft daar wel een verklaring voor: “Ik heb deze mannen in een tijdsbestek van 15 minuten op de foto moeten zetten, er was dus geen tijd voor een uitgebreide fotosessie. Ruwe, imperfecte foto’s waren het resultaat, maar dat is nou juist de kracht van deze foto’s. De emoties, depressies en alle ellende die ze meegemaakt hebben, het spat van hun gezichten af en dat maakt deze portretten veel sprekender dan een complete reportage zou doen.”

Mensen, mensen, mensen
Behalve dit soort portretreeksen wil Ton ook graag laten zien dat het niet alleen maar een en al ellende is in conflictgebieden. Dat er niet alleen maar boeven en schurken rondlopen, maar ook ‘gewone’ mensen en dat het dagelijkse leven er gewoon doorgaat. Op de vraag waarom hij juist deze vorm van fotografie beoefent, antwoordt hij: “Ik laat met mijn foto’s graag zien hoe het er aan toe gaat in probleemgebieden, zowel in positieve als in negatieve zin, maar ben absoluut geen wereldverbeteraar. Ik heb jarenlang bij Artsen zonder Grenzen gewerkt, dus natuurlijk maak ik mijn foto’s ook uit sociale overwegingen, maar boven alles fotografeer ik vooral graag mensen. Mensen hebben emoties, je ziet van alles gebeuren bij ze, zeker in conflictgebieden en dat is ontzettend mooi om te laten zien. Eigenlijk vind ik foto’s zonder mensen meestal maar saai.”

Ton Koene
Ton Koene laat graag zien dat het echt niet alleen maar ellende is in conflictgebieden, zoals op deze foto uit Darfur

Uit Ton’s camera komen dus vooral mensenfoto’s. En aangezien hij veelal in conflictgebieden fotografeert, zijn dat vaak heftige foto’s. “Ik vind een situatie niet snel te heftig of te vervelend om te fotograferen”, aldus Ton. “Maar natuurlijk maakt de ene situatie meer indruk dan de andere. Het fotograferen van bijvoorbeeld lijken laat me echt niet onberoerd, net als verdriet en ziekte. Dat weerhoudt mij er echter niet van die foto’s toch te maken. Daar staat tegenover dat ik, oals ik eerder al zei, ook het positieve in die gebieden vast probeer te leggen.” Dat positieve zoekt hij vooral in de individuele mensen, want Ton heeft geen hoge pet op van de mensheid: “Ik vind individuele mensen prettig, maar heb weinig respect voor de mensheid. We zijn met zijn allen hard bezig om de wereld te verkloten en daar ben ik niet trots op. Kijk bijvoorbeeld naar de corruptiepraktijken in de wereld. Vooral in Afghanistan, waar ik veel ben, is dat een immens probleem.”

De straat op met Fokko Muller
Ton houdt zich niet alleen maar bezig met journalistieke fotografie, hij gaat ook graag de straat op om mensen te fotograferen. Op zijn website vind je bijvoorbeeld een serie foto’s die hij gemaakt heeft in de straten van Tokyo. Straatfotografie is tegenwoordig erg populair en veel fotografen doen een poging om het dagelijkse leven op straat vast te leggen. Fokko Muller, een gedreven amateur-straatfotograaf uit Drenthe, slaagt daar erg goed in. Met zijn foto’s heeft hij al enkele prijzen gewonnen en op verschillende websites zijn interviews met hem gepubliceerd.

Fokko Muller
Met deze foto, gemaakt in Parijs, won Fokko de eerste prijs in een straatfotografiewedstrijd van DigiFotoPro

Voor Fokko gaat het er vooral om dat zijn straatfoto’s een verhaal vertellen: “In mijn foto’s moet iets gebeuren, er moet iets te zien zijn. Een mooie compositie, een interessante situatie, geometrie enzovoorts. Zoals iemand die een ouder persoon helpt met oversteken. Geen geposeerde foto’s, ik probeer altijd zo te fotograferen dat mensen het niet in de gaten hebben en tot nu toe gaat dat eigenlijk altijd goed.” Voelt hij zich dan nooit bezwaard om mensen zomaar te fotograferen en foto’s op zijn website te plaatsen zonder vooraf toestemming te vragen? Fokko: “Nee, dat gebeurt nooit, maar ik denk wel dat je een bepaalde mate van lef moet hebben om het te doen. Ik heb natuurlijk wel grenzen aan wat of wie ik fotografeer en vooral aan wat ik publiceer. Zo zal ik nooit foto’s van mensen in een vervelende situatie op mijn site plaatsen. Foto’s van kinderen zijn voor mij ook ‘not done’, dat vind ik een gevaarlijk gebied. Als je als man van 55 kinderen fotografeert, kan dat nog wel eens raar overkomen.” Dit in tegenstelling tot het fotograferen van kinderen in oorlogsgebieden. Dat wordt meestal heel ‘normaal’ gevonden. De kwetsbaarheid van kinderen in een oorlog maakt vaak juist veel indruk op mensen.

Het verhaal achter de foto
Op de vraag welke van zijn foto’s de meeste indruk op hemzelf heeft gemaakt, antwoordt Fokko: “Dat is eigenlijk niet een foto op zich, maar meer het verhaal erachter. Zo’n twee jaar geleden heb ik op straat een vrouw gefotografeerd en haar, tegen mijn gewoonte in, mijn visitekaartje gegeven. Een tijdje later kreeg ik bericht van haar familie dat ze drie dagen na het fotograferen overleden was. Ik heb de familie erg blij kunnen maken met de foto’s. Ik heb waarschijnlijk de laatste foto’s gemaakt van deze vrouw en dat is toch wel bijzonder.” Normaal gesproken weet Fokko natuurlijk niet hoe het de mensen vergaat, die hij fotografeert op straat, omdat hij dat ongemerkt probeert te doen. Iedereen zijn visitekaartje geven zou hem ook meer tijd kosten dan het fotograferen, vooral bij een van zijn recente projecten, ‘RET’. Fokko: “De laatste tijd groeide de behoefte om meer projectmatig straatfoto’s te maken, in plaats van telkens losse plaatjes. Project ‘RET’ houdt in dat ik een dag lang, van 05.45 tot 23.00 uur, ondergronds heb doorgebracht in de Rotterdamse metrostations, met een variëteit aan foto’s als resultaat. Het was een vermoeiende, maar mooie dag.”

Snapshot en statement
Uit de verhalen van Ton en Fokko blijkt dat documentaire fotografie meer is dan alleen maar simpelweg een paar samenhangende plaatjes schieten. Documentaire en straatfotografen zijn dan misschien niet per definitie wereldverbeteraars, ze willen toch echt iets aan de wereld laten zien. En dat iets kan er uitzien als een snapshot, maar is soms wel degelijk een statement!

Gepubliceerd door

Michaela van Riel

photography | writing | reading | doggy Aschjkar | boyfriend Arjan | family | friends | music | learning new things | michaelavanriel.nl | michaelaschrijft.nl

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s